Ինչպես է AI–ը փոխում մեդիաշուկայի տնտեսությունը, և ինչու են հայկական մեդիային անհրաժեշտ AI խմբագիրներ

Լուսանկարը՝ ԱԲ

ԵՐԵՎԱՆ, 24 մարտի․/ԱՌԿԱ/․ Մեդիայում յուրաքանչյուր տեխնոլոգիական փոխակերպում անցնում է նմանատիպ ուղի. նախ փոխվում են գործիքները, հետո՝ ինդուստրիայի տնտեսությունը: Արհեստական բանականությունն (AI) այսօր արդեն սկսում է անցնել այդ երկրորդ փուլին: Այն սկսում է փոխել ոչ այնքան կոնտենտի ստեղծման եղանակները, որքան դրա արտադրության արժեքն ու մասշտաբը:

Լուրերի արտադրությունը դառնում է մասշտաբավորվող

Լրագրությունն ավանդաբար դասվում է կոնտենտի թանկարժեք տեսակների շարքին: Խմբագրությունները ծախսում են լրագրողների, խմբագիրների, տեղեկատվության մոնիտորինգի, վերլուծության և նյութերի պատրաստման համար: Երկար ժամանակ գոյություն ուներ ուղիղ կախվածություն. կոնտենտի ծավալը որոշվում էր աշխատակիցների թվով:

AI-ն սկսում է խզել այդ կապը:

Հատկանշական է Associated Press-ում կորպորատիվ հաշվետվությունների մասին լուրերի ավտոմատացման օրինակը: Դեռևս 2014 թվականի հուլիսին գործակալությունը Automated Insights ընկերության հետ համատեղ ներդրեց եռամսյակային ֆինանսական նյութերի ալգորիթմական գեներացումը: Մինչ ավտոմատացումը խմբագրությունը եռամսյակը մեկ ձեռքով պատրաստում էր մոտ 300 նման հրապարակում: Դրանից հետո՝ ավելի քան 3 700, այսինքն՝ աճը, ըստ AP-ի 2017 թվականի տվյալների, կազմել է շուրջ 12 անգամ: Միևնույն ժամանակ, գործակալությունն ազատել է լրագրողների աշխատաժամանակի մոտ 20%-ը, որոնք կարողացել են կենտրոնանալ հետաքննությունների և վերլուծությունների վրա:

Կոնտենտը դառնում է մասշտաբավորվող ռեսուրս, և հենց դա է փոխում ողջ ինդուստրիայի տնտեսությունը:

Ձևավորվում է լուրերի նոր ենթակառուցվածք

AI-ն փոխում է ոչ միայն արտադրությունը, այլև տեղեկատվության հետ աշխատանքի եղանակները: Ալգորիթմները թույլ են տալիս վերլուծել տվյալների հսկայական զանգվածներ, իրական ժամանակում հետևել տեղեկատվական հոսքերին և կառուցվածքավորել տվյալները նախքան լրագրողի աշխատանքի մեկնարկը:

Խոշոր մեդիակազմակերպություններն արդեն անցնում են այս մոդելին: The Wall Street Journal-ը և Yahoo News-ը AI գործառույթներ են ներդրել 2024–2025 թվականներին: Սա հաստատում է խմբագրությունների ավելի լայն անցումը AI-ի կիրառմանը՝ տեղեկատվության մշակման և կառուցվածքավորման համար:

Արդյունքում խմբագրությունը հնարավորություն է ստանում մշակել զգալիորեն ավելի մեծ ծավալի տեղեկատվություն նույն ռեսուրսների պարագայում: Սա նշանակում է անցում «ձեռքի արտադրության» մոդելից դեպի տեղեկատվական հոսքերի կառավարման մոդել:

Նվազում է շուկա մուտքի արգելքը, բայց առաջանում են նոր սահմանափակումներ

Խմբագրական գործընթացի առանձին փուլերի ավտոմատացումը ազդում է նաև մրցակցային միջավայրի վրա: AI-ն նվազեցնում է գործառնական ծախսերը նոր մեդիաներ գործարկելիս. լուրերի մոնիտորինգը, տվյալների վերլուծությունը, նյութերի սևագրերի պատրաստումը և կոնտենտի տարածման օպտիմալացումը, այս ամենը դառնում է ավելի հասանելի:

Միևնույն ժամանակ պետք է հաշվի առնել մյուս կողմը. ալգորիթմական լրագրության ներդրումը պահանջում է տվյալների մասնագետներ, տեխնոլոգներ, IT մասնագետներ, որոնք ունակ են մշակել և սպասարկել համակարգերը: Սա ձևավորում է մուտքի նոր տեխնոլոգիական արգելք, որը հատկապես զգալի է փոքր տարածաշրջանային խմբագրությունների համար:

Արդյունքը միանշանակ չէ. մեդիամիջավայրը դառնում է ավելի մրցակցային և ֆրագմենտավորված, սակայն առավելություն են ստանում տեխնոլոգիական իրազեկություն ունեցող դերակատարները, ոչ թե միայն ֆինանսական ռեսուրսներ ունեցողները:

Առաջանում է նոր դեֆիցիտ

Կոնտենտի ծավալի աճը հանգեցնում է արժեքի կառուցվածքի փոփոխության: Եթե նախկինում դեֆիցիտը տեղեկատվությունն էր, ապա դրա ավելցուկի պայմաններում առանցքային ռեսուրս է դառնում վստահությունը:

Այս միտումը հաստատում են Reuters Institute-ի տվյալները. 2025 թվականի արդյունքներով, լսարանի մոտ 12%-ը հայտարարում է, որ իրենց համար հարմարավետ է ընկալել հիմնականում AI-ի օգնությամբ ստեղծված լուրերը, մինչդեռ ամբողջությամբ մարդու կողմից պատրաստված լուրերը հարմարավետ է ընկալում 62%-ը, տարբերությունը հնգապատիկ է: Ընդ որում, ընկալման հարմարավետությունը զգալիորեն աճում է, երբ AI-ն օգտագործվում է մարդ-լրագրողի առաջատար դերի պարագայում:

Այս պայմաններում մեծանում է օրիգինալ վերլուծության, հետաքննական լրագրության, փորձագիտական մեկնաբանության և մեդիայի հեղինակության նշանակությունը:

AI-ն նվազեցնում է լուրերի արտադրության արժեքը, բայց միաժամանակ բարձրացնում է որակյալ լրագրության արժեքը:

«ԱՌԿԱ»-ի քեյսը. ինչպես է AI-ն ներդրվում տեղական մեդիաշուկայում

AI-ի ներդրման պրակտիկան աստիճանաբար տարածվում է ոչ միայն գլոբալ մեդիաբրենդների շրջանում, այլև տարածաշրջանային շուկաներում: Հայաստանում նման վերափոխման օրինակներից է «ԱՌԿԱ» լրատվական գործակալությունը:

Խմբագրական աշխատանքում AI-ն օգտագործվում է միանգամից մի քանի ուղղություններով՝ լրատվական դայջեսթների պատրաստում, տեղեկատվական դաշտի մոնիտորինգ, նյութերի թարգմանություն և տվյալների հետ աշխատանք: Մասնավորապես, մոնիտորինգի համակարգերը թույլ են տալիս ավտոմատ կերպով գտնել և կառուցվածքավորել Հայաստանի հետ կապված լրատվական կոնտենտի զգալի ծավալ, ինչն ընդլայնում է ընդգրկումը՝ առանց հաստիքների համամասնական ավելացման:

Խմբագրության ներքին գնահատականներով՝ AI-ի ներդրման արդյունքում գործակալությունում տեղեկատվության մշակման ժամկետը կրճատվել է մոտ երկու անգամ:

Միաժամանակ էապես աճել է արտադրվող կոնտենտի ծավալը՝ թե՛ ավտոմատացված մոնիտորինգի, թե՛ խմբագրական գործընթացների արագացման հաշվին:

Ընդ որում, խմբագրության վրա ծանրաբեռնվածությունը չի նվազում, այլ վերաբաշխվում է: Առօրյա գործողությունների կրճատումը, ինչպիսիք են հարցազրույցների վերծանումը, տեղեկատվության առաջնային մշակումը և նյութերի սևագրերի պատրաստումը, թույլ է տալիս լրագրողներին և խմբագիրներին կենտրոնանալ ավելի բարդ խնդիրների վրա՝ վերլուծություն, մեկնաբանություն և աշխատանք աղբյուրների հետ: Խմբագրական կառուցվածքում հայտնվում է նոր դեր՝ AI-խմբագիր, որը պատասխանատու է, մասնավորապես, փաստերի ստուգման (fact-checking), գործակալության ստանդարտների պահպանման և հեղինակության ռիսկերի նվազեցման համար։

Սկզբունքորեն կարևոր է մնում այն, որ վերջնական որոշումը միշտ կայացնում է մարդը: AI-ն այս դեպքում հանդես է գալիս ոչ թե որպես լրագրողի փոխարինող, այլ որպես գործիք և ենթակառուցվածք, որն ընդլայնում է նրա հնարավորությունները:

«ԱՌԿԱ» գործակալության փորձը հաստատում է ընդհանուր միտումը. AI-ի ներդրումը չի պարզեցնում լրագրությունը, այլ դարձնում է այն ավելի տեխնոլոգիական՝ ուժեղացնելով պահանջները որակի, փորձաքննության և խմբագրական վերահսկողության նկատմամբ:

Եզրակացություն

Արհեստական բանականությունը փոխում է մեդիաշուկայի տնտեսությունը մի քանի մակարդակներում՝ մեծացնում է կոնտենտի արտադրության մասշտաբը, նվազեցնում է մուտքի գործառնական արգելքները (նոր՝ տեխնոլոգիական արգելքների ի հայտ գալով), ուժեղացնում է մրցակցությունը և արժեքը տեղափոխում դեպի վստահություն և փորձաքննություն:

Այս պայմաններում մրցակցային առավելություն են ստանում ոչ թե այն խմբագրությունները, որոնք պարզապես ներդնում են AI, այլ նրանք, ովքեր վերակառուցում են իրենց գործընթացները և բիզնես մոդելը՝ հաշվի առնելով նոր տեխնոլոգիական հնարավորությունները, և միևնույն ժամանակ պահպանում են խմբագրական այն ստանդարտը, որին լսարանը պատրաստ է վստահել:

Կոնստանտին Պետրոսով

«ԱՌԿԱ» գործակալության տնօրեն